ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ & ΑΜΥΝΑΣ (Ι.Α.Α.Α.)

Ο τίτλος της ανάλυσης που ακολουθεί μπορεί να ξενίσει του μη
γνώστες της βιβλιογραφίας των Διεθνών Σχέσεων, αλλά
αντικατοπτρίζει απολύτως την πραγματικότητα όπως αυτή
διαμορφώνεται από τη μη δεσμευτική απόφαση του Διεθνούς
Δικαστηρίου (ICJ: International Court of Justice) της Χάγης για
το Κοσσυφοπέδιο.
Το μέγιστο και αέναο ερώτημα στις διεθνείς σχέσεις είναι εάν
και κατά πόσον είναι το Διεθνές Δίκαιο ή το δίκαιο του ισχυρού
που αποτελεί την βάση για την διαμόρφωση του «διεθνούς
συστήματος». Η ύπαρξη ενός πραγματικού και λειτουργικού
συστήματος Διεθνούς Δικαίου αυτομάτως εξοβελίζει από την
κονίστρα την κυριαρχία του δικαίου του ισχυρού και αντιθέτως.
Εάν κάποιος θα ήθελε προσωποποιήσει την αιώνια αυτή πάλη θα
μπορούσε να ισχυριστεί πως ο πόλεμος μεταξύ της λατινικής
ρήσης «Pacta sunt servanda», (Οι συνθήκες πρέπει να
τηρούνται) και του βιβλίου «Ο Ηγεμών» («Il Principe») του
Νικολό Μακιαβέλι (1469-1527) βρίσκει εξαιρετική εφαρμογή
στην περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου-Μετόχια σε συνάρτηση με
την απόφαση του ICJ.

Ο θρίαμβος του… Ηγεμόνα
Το Ι.Α.Α.Α στο ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 10 (20 Ιουλίου 2010) με
τίτλο «Το Διεθνές Δικαστήριο ανακοινώνει την απόφαση για το
Κόσσοβο…» προχώρησε σε μία σύντομη και εμπεριστατωμένη
ανάλυση των γεωπολιτικών επιπτώσεων που θα είχε η απόφαση
του ICJ εάν αυτή λάμβανε μία φιλο-αλβανική, μία φιλο-σερβική
ή μία ουδέτερη στάση. Στην εν λόγω ανάλυση το Ι.Α.Α.Α.
υπογράμμισε πως «η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου,
θα είναι ΚΥΡΙΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και θα αντικατοπτρίζει
γεωπολιτικές πραγματικότητες του σήμερα αλλά και
σχεδιασμούς του αύριο»
Πράγματι, την Πέμπτη 22 Ιουλίου το ICJ ανακοίνωσε την, μη
δεσμευτική, απόφασή του για την περίπτωση του
Κοσσυφοπεδίου-Μετόχια. Το Ι.Α.Α.Α εκτιμά πως μία απλή
ανάγνωση της απόφασης παραπέμπει μάλλον σε διπλωματικό
έγγραφο το οποίο πρέπει να αναγνωστεί με μεγάλη προσοχή και
να αναλυθεί για να αποκαλυφθούν τα «κρυμμένα μηνύματα»,
παρά σε απόφαση δικαστηρίου.
Με τη διατύπωση που χρησιμοποιεί, το ICJ τυπικά έδωσε
απάντηση στο βασικό ερώτημα που ετέθη, εάν «είναι νόμιμη η
ανακήρυξη της ανεξαρτησίας». Στην ερμηνεία που έδωσε το
δικαστήριο, αποκαλύπτεται ότι εξέλαβε την ερώτηση στην
κυριολεξία της, δηλαδή αναζήτησε το αν η ανακήρυξη της
ανεξαρτησίας καλύπτεται από την κείμενη διεθνή νομοθεσία. Με
αυτό το δικανικό σόφισμα, νομιμοποίησε την απάντηση που
έδωσε, ή μάλλον για την ακρίβεια, την απάντηση που
επιθυμούσε, ή ακόμη και επιβαλλόταν να δώσει. Απέφυγε να πει
ρητά και κατηγορηματικά εάν «επιτρέπεται» ή «απαγορεύεται»,
αλλά οδηγήθηκε σε συμπέρασμα δια της ατόπου απαγωγής:
«εφόσον δεν απαγορεύεται ρητά, επιτρέπεται»!
Εν ολίγοις, το Διεθνές Δικαστήριο, απέδειξε τον πολιτικό του
χαρακτήρα αποφεύγοντας επιμελώς να τοποθετηθεί στην ουσία
του ερωτήματος. Προφανώς, εν γνώσει των αδυναμιών του
διεθνούς νομικού πλαισίου, οι δικαστές απέφυγαν να
χαρακτηρίσουν την ανακήρυξη ανεξαρτησίας ρητά ως «νόμιμη»,
επιλέγοντας το «δεν είναι παράνομη»… Με απλά λόγια,
αποφάνθηκαν ότι «δεν παραβιάζει το διεθνές δίκαιο», για τον
πολύ απλό λόγο ότι αυτό δεν περιέχει ειδική διάταξη που να
απαγορεύει την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας.
Αυτό που έπραξε το Διεθνές Δικαστήριο με τη
συγκεκριμένη απόφαση, είναι να δηλώσει εμμέσως
αναρμοδιότητα, αφήνοντας την έκβαση της υπόθεσης στα
χέρια των κρατών, τα οποία έχουν το δικαίωμα να
αποφασίσουν ποια θα είναι η στάση που θα τηρήσουν, αν
θα προχωρήσουν στην αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου ή
όχι. Με τον τρόπο αυτό όμως συνέβαλε στην απαξίωσή του
και την επιβεβαίωση της επικράτησης – και τυπικά – του
κανόνα της ισχύος στις διεθνείς σχέσεις.
Οι εξελίξεις που έλαβαν χώρα τις τελευταίες ώρες, ουσιαστικά
και επιβεβαιώνουν τις εκτιμήσεις του Ι.Α.Α.Α, όπως αυτές
παρουσιάστηκαν στο ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 10. Κατά συνέπεια, η
απόφαση του ICJ είχε τα κάτωθι επακόλουθα, τα οποία εάν
προσεγγισθούν υπό ορισμένη σκοπιά επιβεβαιώνουν την θέση
πως, τηρουμένων των αναλογιών, αφήνουν όλους τους
εμπλεκομένους ικανοποιημένους:

 Οι Αλβανοί θα υποστηρίξουν πλέον ότι η ενέργειά τους
ήταν νόμιμη. Ήδη, με κάπως επιθετική διατύπωση,
ζήτησαν από τη Σερβία να τους αντιμετωπίσει ως
κυρίαρχο κράτος και να τους προσεγγίσει (!) για να
συζητήσουν «τα αμοιβαία συμφέροντα». Προειδοποίησαν
ωστόσο, ότι τέτοια συζήτηση δεν θα διεξαχθεί εάν δεν
αναγνωριστεί το Κοσσυφοπέδιο ως κυρίαρχο κράτος.
Πρακτικά, η διατύπωση αυτή παραπέμπει σε σκλήρυνση
της στάσης των Κοσοβάρων, κάτι που θα περιπλέξει και
τις όποιες προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας να
προωθήσει κάποια λύση στο διαφαινόμενο αδιέξοδο. Η
κατάσταση καθίσταται μάλιστα ιδιαιτέρως επικίνδυνη,
αφού οχυρωμένοι πίσω από την – μη δεσμευτική –
απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, οι Αλβανοί του
Κοσσυφοπεδίου θα επιχειρήσουν να δείξουν στην πράξη
την κυριαρχία τους σε περίπτωση που επιχειρηθεί
απόσχιση του βορείου τμήματος (περιοχή Μιτρόβιτσας).
Το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης είναι ορατό, αφού και
οι Σέρβοι του Βορείου Κοσσυφοπεδίου, ενδεχομένως να
επιχειρήσουν να ερμηνεύσουν την συγκεκριμένη απόφαση
του Διεθνούς Δικαστηρίου ως δίδουσα το δικαίωμα να
ανακηρύξουν και αυτοί, μονομερώς, την ανεξαρτησία
τους.

Ήδη, λίγες ώρες μετά την απόφαση, ο υπουργός
Εξωτερικών της Σερβίας, Βουκ Γέρεμιτς, δήλωσε ότι το
Βελιγράδι δεν πρόκειται ποτέ να αναγνωρίσει το Κόσσοβο
και θα συνεχίσει να προωθεί τις θέσεις του με ειρηνικά,
διπλωματικά και πολιτικά μέσα. Είναι σαφές πως μετά την
ενδελεχή ανάλυση της απόφασης, από τη νομική της
πλευρά, οι Σέρβοι, πιθανότατα θα τονίσουν τη διαφορά
του «νόμιμη» με το «δεν είναι παράνομη» και θα
συνεχίσουν την πολιτική τους. Η στάση των σερβικών
κοινοτήτων τόσο στην Μιτροβίτσα όσο και στη Βοσνία
αναμένεται είναι καθοριστική για την σταθερότητα ή όχι
των δυτικών Βαλκανίων και της περιοχής μας γενικότερα.
Το σερβικό στοιχείο πλέον έχει κάθε δικαίωμα να
απαιτήσει την ανακήρυξη της αυτονομίας και ανεξαρτησίας
του αν πάσα στιγμή.

Οι Ρώσοι, όπως ήδη ανακοίνωσαν δεν πρόκειται να
αλλάξουν την πολιτική άρνησης της αναγνώρισης του
Κοσσόβου. Όπως άλλωστε ανέφερε το Ι.Α.Α.Α. στο
ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 10, όποια απόφαση και να λάμβανε το
Διεθνές Δικαστήριο, θα ήταν ικανοποιημένοι. Λίγες ώρες
μετά την ανακοίνωση της απόφασης, ο πρόεδρος της
Αμπχαζίας, έσπευσε να ακολουθήσει τη ρητορική των
Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου-Μετόχια, δηλώνοντας ότι
επιβεβαιώθηκε το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση της
Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας που αποσχίσθηκαν από
τη Γεωργία μετά τον πόλεμο Ρωσίας-Γεωργίας το καλοκαίρι
του 2008. Πρόσθεσε βέβαια, ότι οι δυο επαρχίες της
Γεωργίας έχουν «πολύ περισσότερα ιστορικά και νομικά
επιχειρήματα συγκριτικά με το Κοσσυφοπέδιο», ενώ δεν
ξέχασε να συγχαρεί τη Ρωσία που ήταν η πρώτη χώρα που
αναγνώρισε την ανεξαρτησία των δυο επαρχιών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπως άλλωστε ήταν γνωστό,
χαιρέτισαν την απόφαση του ICJ. Ωστόσο, η αμερικανική
διπλωματία γνωρίζει πλέον πολύ καλά ότι θα κληθεί να
αντιμετωπίσει τις συνέπειες του χάους που προκάλεσε η
ΝΑΤΟϊκή επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο-Μετόχια, όχι για να
επιβάλλει λύση η οποία θα βασιζόταν στην αρχή του
απαραβίαστου των συνόρων και στην πλήρη εξασφάλιση
των δικαιωμάτων των μειονοτήτων (ενδεχομένως και με
πίεση για απόδοση καθεστώτος ευρείας αυτονομίας στο
Κοσσυφοπέδιο-Μετόχια) αλλά για να προωθήσει
γεωπολιτικούς σχεδιασμούς οι οποίοι τώρα αποκαλύπτουν
τις αλυσιδωτές επιπτώσεις τους…

Μετάτην απόφαση του ICJ, η κύρια διαπίστωση στην οποία το

Ι.Α.Α.Α. θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή κάθε παρατηρητή
των τεκταινομένων στην διεθνή κονίστρα είναι σκληρή, αλλά
ΔΕΝ πρέπει να ξενίζει κανέναν αφού ανταποκρίνεται στην
πραγματικότητα: Στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχει διεθνές
δίκαιο εάν αυτό δεν υποστηρίζεται από την απαραίτητη
ένοπλη, και όχι μόνο, ισχύ. Η μη συνειδητοποίηση της
παραπάνω θεμελιακής διαπίστωσης, απλά αποτελεί αποτυχία να
αντιληφθεί κάποιος την – έστω υποκειμενική – καθημερινή
πραγματικότητα.
Η παράλειψη συνειδητοποίησης της παραπάνω «λεπτομέρειας»
αποτελεί κόλαφο για αυτούς που εξακολουθούν να προτάσσουν
το δίκαιο ως την αφετηρία και την βάση «αντικειμενικών»
αναλύσεων για διάφορα διεθνή θέματα. Με άλλα λόγια,
χρησιμοποιώντας ως αναλυτικό εργαλείο και βάση το
διεθνές δίκαιο και τις υπογεγραμμένες συνθήκες θα
μπορούσε να προχωρήσει κανείς σε μία «πολιτικώς ορθή»
(«politically correct») έκθεση ιδεών, αλλά σε καμία
περίπτωση το κείμενο αυτό δεν θα μπορούσε να
χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή χρήσιμων
συμπερασμάτων για το δέον γενέσθαι σε κάποιο ζήτημα
γεωπολιτικής υφής. Άτομα τα οποία θέλουν να λέγονται

στρατηγικοί αναλυτές ή διαμορφωτές αποφάσεων ή πολιτικοί
και προχωρούν στην επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, και μόνο,
το μόνο που κατορθώνουν είναι να συγχέουν το ευκταίο με
το εφικτό.

Μηνύματα για την Ελλάδα
Το Ι.Α.Α.Α. υπογραμμίζει πως η αποτυχία μιας κοινωνίας
να προβεί εγκαίρως στις ανωτέρω γενικού χαρακτήρα
διαπιστώσεις οδηγεί σε κορυφαία στρατηγικά λάθη τα
οποία σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις αποβαίνουν μοιραία.
Οι συνέπειες των τέτοιων σφαλμάτων δεν προσμετρούνται
σε χρόνια αλλά σε αιώνες και η διόρθωση αυτών είναι
πολύ δύσκολή αν όχι αδύνατη. Η περίπτωση της χώρας μας
αποτελεί ένα διαχρονικό παράδειγμα εθελοτυφλίας,
στρουθοκαμηλισμού με αυτοκτονικές τάσεις η οποία
βλέπει την καταιγίδα να έρχεται αλλά το μόνο που συνιστά
είναι η «στρατηγική ψυχραιμία» και η «επιθετική ειρηνική
πολιτική»…

Οι επιπτώσεις της απόφασης του ICJ αναμένεται να καθορίσουν
τις ισορροπίες ειδικά στην περιοχή μας, δηλαδή στον συστημικό
άξονα Μαύρη Θάλασσα-Στενά-Αιγαίο-Ανατολική Μεσόγειος. Οι
δυνητικές εξελίξεις θα μπορούσαν να φέρουν την χώρα μας
μπροστά σε εξελίξεις τις οποίες θα πρέπει να διαχειριστεί άμεσα
και με τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο αφού υπάρχει ορατός
κίνδυνος η περιοχή να αποσταθεροποιηθεί εκ νέου, με
ταχύτατους ρυθμούς. Ήδη τα πρώτα σημάδια για το πώς ο κάθε
έμμεσα ή άμεσα εμπλεκόμενος αντιλαμβάνεται την απόφαση του
ICJ έγιναν φανερά.

Βέβαια το κυριότερο ζήτημα για το κατά πόσον μία
περιοχή θα έχει το «δικαίωμα» ή όχι να ανακηρύξει την
ανεξαρτησία της έχει να κάνει με την στρατιωτική ισχύ
αυτής ή/και του γεωπολιτικού της «προστάτη-σπόνσορα».

Ας μη διαφεύγει το γεγονός πως στη περίπτωση του
Κοσσυφοπεδίου-Μετόχια η ανεξαρτητοποίηση/
νομιμοποίηση κατέστη εφικτή μετά τη στρατιωτική
επέμβαση της «διεθνούς κοινότητας» (Δύσης).
Έτσι, είναι πολύ πιθανόν, η περιοχή του Βορείου
Κοσσυφοπεδίου (Μιτροβίτσα) να μη αποκτήσει την πολυπόθητη
«νομιμοποίηση» για να ανεξαρτητοποιηθεί, αλλά η Νότια
Οσσετία και η Αμπχαζία να καταφέρουν τελικά να «πείσουν» για
την «νομιμότητα» των αιτημάτων τους.